Eindhoven

eindhoven-2Afbeelding 1: De elektriciteitscentrale op het Philips-fabriekscomplex Strijp T krijgt vanaf 2017 een tweede leven als ‘Innovation Powerhouse’. 

De biomassacentrale die in 2016 op het Philips-fabriekscomplex Strijp gereed kwam is binnen een eeuw tijd de vierde opwekkingseenheid die op deze locatie energie gaat leveren. Zijn voorgangers, hoewel inmiddels buiten gebruik gesteld, staan er nog alle drie. De meest recente, een gasgestookte warmtekrachtcentrale uit de jaren negentig, werd enkele jaren geleden door energiemaatschappij Essent stilgelegd vanwege de hoge aardgasprijs en afgenomen vraag naar elektriciteit. Eveneens op Strijp T bevindt zich nog steeds de centrale die in 1955 door Philips werd gebouwd om deze naoorlogse uitbreiding van Strijp S, samen met het naastgelegen R-complex, van stroom en stoom te voorzien. De stoom werd niet alleen gebruikt voor de verwarming van de vele bedrijfsgebouwen, maar ook als verhittingsbron in productieprocessen. Dat gold vooral voor de grote kartonfabriek op Strijp T waar Philips nog lang haar eigen verpakkingsmateriaal heeft gemaakt. De centrale is een typisch voorbeeld van fabrieksarchitectuur uit de wederopbouwperiode, waarin ketelhuis en turbineruimte, ofschoon nog steeds afzonderlijk herkenbaar, in één gebouw verenigd werden. Laagbouw voor de turbine en generator, hoogbouw met grote raampartijen voor de bijbehorende stoomketel en een nog hogere schoorsteen voor afvoer van de rookgassen direct daar achter. Door deze eenheden naast elkaar te plaatsen kon de centrale, indien noodzakelijk, altijd nog worden uitgebreid. Op Strijp T is het tot plaatsing van een tweede ketel/turbine/generator-combinatie in 1958 beperkt gebleven en beide schoorstenen zijn sindsdien behouden. Aanvankelijk verdween er per uur nog een wagonlading steenkool in de ketels, maar toen in de jaren zestig aardgas in heel het land beschikbaar kwam werd er op deze brandstof overgeschakeld. Het zag er een tijd naar uit dat Essent, ook eigenaar van deze centrale, tot sloop ervan wilde overgaan, om plaats te maken voor de eerder genoemde biomassacentrale. Op tijd brak echter het inzicht door dat dit karakteristieke gebouw het behouden waard was en na asbestverwijdering zal in 2017 onder andere het bedrijf Berlo Design er zijn intrek in nemen. Om voor de achtduizend vierkante meter kantoorruimte die, verdeeld over vier etages, wordt gecreëerd vooral ondernemingen uit de creatieve sector te interesseren, heeft de voormalige centrale als nieuwe naam ‘Innovation Powerhouse’ meegekregen. Naast pijpenbundels en bordessen zullen ook de hoge stortkokers, waardoor eens de steenkool van bovenaf in de verbrandingskamers werd gestort, als blikvanger in het interieur behouden blijven.

eindhoven-3Afbeelding 2: In de voormalige machinekamer uit 1929 op Strijp S is tegenwoordig restaurant Radio Royaal gevestigd.

Ook haar voorganger op Strijp S, direct aan de overzijde van de Beukenlaan gelegen, heeft een nieuwe bestemming gekregen. In de voormalige machinekamer is tegenwoordig restaurant Radio Royaal gevestigd, waar de gasten plaats kunnen nemen te midden van de technische installaties, en in het daar achter gelegen ketelhuis is een zogenaamd fashion-food-lab tot stand gebracht. Beiden dateren uit 1929 en waren met name bedoeld om de grote fabrieksgebouwen die in de tweede helft van de jaren twintig op Strijp S verrezen van energie te voorzien. Naast de vier gebouwen van de radiofabrieken ging het daarbij vooral om de naastgelegen bakelietfabriek, thans beter bekend als ‘klokgebouw’. Philips produceerde hier onder merknaam ‘Philite’ de kunststof bakeliet, onder andere voor radiokasten. De verhitting van dit materiaal tot een persbare massa vroeg veel energie, dat in de vorm van oververhitte stoom vanuit de machinekamer werd aangevoerd. Om stoom, maar ook warme lucht, perslucht en water, naar alle fabrieksgebouwen te voeren, waren de Strijp-complexen voorzien van een pijpleidingennet dat boven op stalen portalen over het wegennet liep. In de herbestemmingsplannen blijft deze voorziening vanwege haar bij uitstek industriële uitstraling grotendeels behouden.  Samen met beide elektriciteitscentrales en het eveneens behouden pomp/compressorgebouw op Strijp R vormde het een de bloedsomloop van een geïntegreerd industrieel complex.

eindhoven-1Afbeelding 3: In restaurant Radio Royaal eten de gasten tussen turbines en generatoren.